Results of Phase II of monitoring of the sustainable public procurement implementation carried out by the CentrumCSR.PL Foundation (January – June 2015)

Increasingly more social clauses – yet still too few to talk about success. Stagnation in the application of environmental criteria. Non-price criteria for offer assessment applied as meeting formal requirements. You are welcome to read the results of Phase II of monitoring of the sustainable public procurement implementation!

Publikacja raportu „Wrobieni w serwery”

WROBIENIOKLADKA_PRESSPubliczne uczelnie w całej Europie w ramach zamówień publicznych kupują sprzęt komputerowy produkowany z wykorzystaniem pracy przymusowej – ujawnia najnowsze opracowanie międzynarodowej sieci organizacji GoodElectronics, do której należy Fundacja CentrumCSR.PL.

Sustainable Public Procurement in Poland – conclusions and recommendations

Polish Procurement Law allows to use Socially Responsible and Green Public Procurements. We should ask why such solutions are so rarely used. There are our conclusions and recommendations presenting what should we do to make Sustainable Public Procurement a common practice in Polish public institutions.

Pozacenowe kryteria oceny ofert w II etapie monitoringu

Wybór tylko i wyłącznie na podstawie najniższej ceny, stosowane powszechnie przez zamawiających było dotąd najszybszą i najprostszą formą oceny ofert wykonawców. Obowiązek stosowania pozacenowych kryteriów oceny oferty, wprowadzony zmianą ustawy Prawo zamówień publicznych z dnia 28 sierpnia 2014 r.  (Dz.U. z 2014 r. poz. 1232) miał w założeniu znieść prymat ceny i zwiększyć wagę jakościowych kryteriów przy rozstrzyganiu przetargów.

Od października 2014 roku, kiedy nowelizacja przepisów weszła w życie zauważalny jest znaczący wzrost zamówień uwzględniających pozacenowe aspekty. Przed wprowadzeniem zmian stosowanie innych kryteriów obecne było w niespełna 10% analizowanych przez nas przetargów. W II etapie monitoringu pod kątem społecznym sprawdzonych zostało 530 zamówień, z czego kryterium inne niż cena zawierało 475 zamówień. Oznacza to, że aż 89% zamówień zawierało inne kryteria niż cena. Problem w tym, że w praktyce udział innych czynników jest znikomy. Wśród przebadanych zamówień aż w 308 przypadkach cena stanowiła 90 % lub więcej wagi oceny. Stanowi to 65 % zbadanych zamówień. Inne kryteria nie mają w takiej sytuacji realnego wpływu na wybór oferenta. Waga ceny poniżej 80 % występowała tylko w 11 zamówieniach. Stanowi to 2,3 % sprawdzonych ogłoszeń.

Wśród zamówień sprawdzanych pod kątem środowiskowym sytuacja wygląda podobnie, aczkolwiek inne kryteria zawarto w mniejszej liczbie zamówień, bo w 323 spośród 423 sprawdzonych, co daje 77%. Jednak tutaj również aż w 65 % przypadków cena stanowiła ponad 90 % wagi.

Wśród dodatkowych kryteriów zamawiający wskazują najczęściej termin realizacji, długość gwarancji czy doświadczenie wykonawcy. Co więcej, coraz częściej zamawiający odnoszą się do kryteriów, które nie wpływają na jakość usług tj. czas dojazdu patrolu interwencyjnego w przypadku usług ochroniarskich czy termin płatności faktur przy dostawach. Oznacza to, że przepisy, które miały w założeniach zwiększyć efektywność wydatkowania środków publicznych, tak naprawdę są rozwiązaniem prowizorycznym które nie odpowiada na realnie istniejące problemy.

Rezultaty monitoringu stosowania kryteriów środowiskowych w zamówieniach publicznych w II etapie monitoringu

W okresie od stycznia do czerwca 2015 zbadaliśmy łącznie 423 ogłoszeń pod kątem uwzględnienia kryteriów środowiskowych. Wśród nich 121 stanowiły przetargi na biurowy sprzęt komputerowy, 90 na żywność i usługi cateringowe, 50 na środki czyszczące i usługi sprzątania, 35 zamówień obejmowało dostawę mebli, 33 papier do kopiowania i papier graficzny, 25 pojazdy, 20 produkty i usługi ogrodnicze, 6 wyroby włókiennicze. Pozostałe ogłoszenia stanowiły przykłady innych typów zamówień, w których istniała możliwość zastosowania klauzul środowiskowych.

W stosunku do 2014 nie zmieniła się struktura zamówień. Instytucje publiczne wciąż najczęściej ogłaszają zamówienia na biurowy sprzęt komputerowy, które stanowiły blisko 1/3 analizowanych przetargów (28,6%).

Aspekty środowiskowe uwzględniono zaledwie w 21,74% analizowanych zamówień, co oznacza, że tylko w co piątym przetargu pojawiły się jakiekolwiek kryteria ekologiczne. O ile odnotowujemy wzrost klauzul społecznych w monitorowanych zamówieniach, o tyle zainteresowanie aspektami ekologicznymi minimalnie spadło w stosunku do pierwszego etapu monitoringu.

Wśród wymogów związanych z ochroną środowiska, zmawiający najczęściej wskazywali na konieczność uwzględnienia kryteriów GPP, opracowanych przez Komisję Europejską i promowanych w Polce przez Urząd Zamówień Publicznych. Należy podkreślić, że dla każdego z badanych przez nas typów zamówień, zostały opracowane indywidualne wytyczne na poziomie podstawowym i rozszerzonym. Dziwi więc, że administracja stosunkowo rzadko, bo w zaledwie w 28 przypadkach zdecydowała się na ich wprowadzenie. Był to jednak najczęściej stawiany wymóg w zakresie ekologii. Ponadto, zamawiający w 17 przypadkach zażądali zastosowanie najlepszych dostępnych technologii w zakresie oddziaływania na środowisko. W 9 zamówieniach znaleźliśmy wytyczne dotyczące oszczędzania energii i izolacji cieplnej, w 4 przetargach uwzględniono kolejno ocenę kosztów życia produktu (LCC) oraz normy spalania. Pozostałe klauzule stanowiły specjalistyczne dyspozycje dotyczące konkretnych typów przetargów.

Klauzule środowiskowe w pierwszym i drugim etapie monitoringu – porównanie

W stosunku do pierwszego etapu monitoringu, w którym znalazły się 163 zielone zamówienia (22,8 %), nieznacznie – o jeden punkt procentowy – zmniejszyła się skala stosowania klauzul środowiskowych (21,74%). Wyniki z I etapu monitoringu ZZP trudno było uznać za zadowalające. Zeszłoroczna nowelizacja ustawy o zamówieniach publicznych stworzyła możliwość uwzględnienia kryteriów pozacenowych, podnosząc tym jakość usług i towarów. Zastanawiające jest, że administracja nie korzysta z tej szansy w odniesieniu do aspektów ekologicznych, które zwieszają efektywność wydatkowania środków publicznych. Należy także podkreślić, że badaliśmy przetargi pod kątem uwzględniania minimalnych standardów w zakresie ochrony środowiska. Gdyby nasze kryteria były ostrzejsze, spełniłoby je znacznie mniej zamówień.

Skala stosowania klauzul środowiskowych w poszczególnych typach zamówień publicznych

Z analizy zielonych zamówień wynika, że wciąż stanowią one niewykorzystany potencjał w zakresie ochrony środowiska. Stosunkowo często, bo w 42, 84% ogłoszeń zapisy dotyczące ekologii pojawiły się w ogłoszeniach na meble. Wymogi techniczne dotyczące biurowego sprzętu komputerowego znalazły się w 42,85% przetargów. Znacznie gorzej wypadają zamówienia na pojazdy, w których pomimo regulacji prawnych, odniesienia do norm spalania zawarto tylko w 28% ogłoszeń. Ekologiczne środki czyszczące zamawiano w 18% przypadków, kwalifikowany stosownym certyfikowany papier pojawił się 12,12% zamówień. Kryteria środowiskowe pojawiły się tylko w 3,33% zamówień na żywność i usługi środowiskowe. Nie odnotowaliśmy żadnego przetargu, który uwzględniałby aspekty ekologiczne w dostawach wyrobów włókienniczych.

Komentarz Fundacji CentrumCSR.PL:

Kryteria ekologiczne pojawiają się najczęściej w opisie przedmiotu zamówienia lub specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Nawet gdy zamawiający stawiają przed wykonawcami wymóg dostosowania oferty do standardów środowiskowych, nie zachęcają ich do podejmowania dodatkowych wysiłków na rzecz zielonych zamówień poprzez przyznawania dodatkowych punktów w kryteriach oceny oferty. Promuje się tym samym minimalne standardy. 

Rezultaty monitoringu stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych:

W okresie od stycznia do czerwca 2015 r. zmonitorowaliśmy łącznie 530 zamówień publicznych pod kątem stosowania klauzul społecznych. Wśród nich znalazło się: 339 zamówień na roboty budowlane, 59 przetargów na utrzymanie czystości, 57 na usługi cateringowe, 29 na pielęgnację zieleni, 15 na usługi ochrony, 12 na transport, 2 na opiekę na osobami starszymi i niepełnosprawnymi. Pozostałe ogłoszenia stanowiły przykłady innych typów zamówień, w których również istniała możliwość zastosowania kryteriów społecznych.

Proporcje dotyczące zamówień, w stosunku do pierwszego okresu monitoringu nie uległy zmianie. Wciąż przeważającą część ogłoszeń (63%) stanowiły zamówienia na roboty budowlane.

W drugim cyklu monitoringu znalazły się przykłady 32 klauzul społecznych, określonych w ustawie Prawo zamówień publicznych z 29 stycznia 2004 roku, co stanowi 6,03% puli analizowanych przez nas ogłoszeń. Oznacza to, że choć zamawiający mieli możliwość uwzględnienia kryteriów społecznych we wszystkich z przebadanych zamówień, to w blisko 94% przetargów nie zrobili tego.

Analizowane przez nas instytucje odniosły się także do innych kwestii społecznych. W szczególny sposób uwzględniały bezpieczeństwo i higienę pracy, badały rażąco niskie ceny czy wprowadzały wymóg udokumentowania wypłaty wynagrodzenia pracownikom. Tego rodzaju rozwiązania zastosowano 39 razy. Uwzględniając łącznie klauzule społeczne zawarte w ustawie jak i dodatkowe kryteria społeczne uwzględnione przez badane podmioty, zamówienia społecznie odpowiedzialne stanowiły 13,39% wszystkich przetargów.

Klauzule społeczne w pierwszym i drugim etapie monitoringu – porównanie

W stosunku do pierwszego etapu monitoringu na stronach urzędów centralnych i samorządowych pojawiło się mniej ogłoszeń, spełniających nasze kryteria sprawdzenia w monitoringu. Przy uwzględnieniu nieznacznie mniejszej próby analizowanych zamówień (530 w stosunku do 660) możliwe jest jednak zestawienie tych okresów pod kątem zawierania przez administracje kryteriów społecznych w przeprowadzanych postepowaniach.

W stosunku do pierwszego etapu monitoringu dostrzegalny jest wzrost zainteresowania kwestiami społecznymi. W pierwszym etapie monitoringu pojawiło się zaledwie 12 przypadków uwzględniania przez zamawiających klauzul społecznych, określonych w ustawie Prawo zamówień publicznych z 29 stycznia 2004 roku:

  • zamówienie zastrzeżone (art. 22, ust. 2 PZP) – 1 klauzula,
  • wymóg zatrudnienia określonych grup zagrożonych wykluczeniem społecznym (art. 29, ust. 4, p.1 PZP) – 4 klauzule,
  • wymóg zatrudnienia na podstawie umowy o pracę (art. 29, ust. 4, p.4 PZP) – 7 klauzul

W drugim etapie monitoringu znalazły się z kolei 32 klauzule społeczne. W większości przypadków – 21 – dotyczyły one zatrudnienia w określonym wymiarze godzin lub na określonym rodzaju umowy. Wśród nich aż 11 pochodziło z instytucji z Poznania (m.in. Urząd Miasta, Zarząd Zieleni Miejskiej). 7 dotyczyło wymogu zatrudnienia określonej grupy społecznej. Wśród liderów należy wymienić tu Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu, który zawarł, aż cztery z siedmiu klauzul. Kryteria te zastosował także Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu i Kancelaria Sejmu. 4 zamówienia uwzględniały potrzeby osób niepełnosprawnych. Kryteria te zostały wprowadzone przez Politechnikę Poznańską, Urząd Miasta Wrocław, Szkołę Główną Handlową oraz Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu.

Skala stosowania klauzul społecznych w poszczególnych typach zamówień publicznych

Z analizy klauzul społecznych pojawiających się w monitorowanych zamówieniach wynika, że wciąż stosowane są one niekonsekwentnie, nawet w ramach jednaj instytucji. Najczęściej, bo w 53,33 % przypadków zamieszczane one były w przetargach na usługi ochroniarskie. Drugą co do wielkości kategorią była opieka nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi – 50%. W zamówieniach na utrzymanie czystości tylko w co piątym ogłoszeniu (20,33%) pojawiły się kwestie społeczne. Przy realizacji usług transportowych kryteria społeczne dotyczyły 16,66% zamówień. W przetargach na roboty budowlane, które stanowią najczęściej pojawiający się typ przetargów zaledwie w 12,68% przypadkach zastosowano aspekty społeczne. Najgorzej przedstawia się sytuacja w postępowaniach na pielęgnację zieleni i usługi cateringowe, w których odsetek klauzul społecznych wynosi kolejno 6,89 % i 3,5%.

Komentarz Fundacji CentrumCSR.PL:

W porównaniu do pierwszego etapu monitoringu, dostrzegalna jest znacząca różnica w liczbie pojawiających się klauzul, co oznacza, że problem wreszcie został dostrzeżony przez zamawiających. We wszystkich analizowanych przez nas typach przetargów zanotowaliśmy kilku lub kilkunastoprocentowy wzrost odsetka zamówień, uwzględniających kryteria społeczne. Choć wyniki wciąż trudno uznać za zadowalające, to pozytywny przykład idzie z góry. Rząd wydał zalecenie nakazujące administracji rządowej (ministrom, wojewodom, dyrektorom) stosowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych. Oznacza to, że odpowiednie zapisy będą musiały być zawarte w ogłoszeniach dotyczących takich obszarów jak: usługi sprzątania budynków, ochroniarskie, konserwacyjne czy cateringowe. Problem dostrzegła Premier Ewa Kopacz – „Będziemy promować w punktacji te przedsiębiorstwa, w których przede wszystkim są umowy o pracę, a nie umowy śmieciowe” – zapowiedziała na konferencji po wyjazdowym posiedzeniu rządu we Wrocławiu. Także Minister Pracy i Polityki Społeczne, Władysław Kosiniak-Kamysz zaapelował do przedstawicieli władz lokalnych, aby przy wyborze ofert nie kierowali się wyłącznie ceną. 17 sierpnia na konferencji „Rynek pracy dziś i jutro” w Tarnowie tłumaczył, że ważna jest nie tylko liczba nowych miejsc zatrudnienia, ale również ich jakość, m.in. stabilność i wyższe pensje. Bardzo cieszą nas takie deklaracje i mamy nadzieję, że znajdą one odzwierciedlenie w wynikach kolejnego etapu naszego monitoringu.

Newsletter CentrumCSR.PL o zrównoważonych zamówieniach publicznych – wrzesień 2015

We wrześniu podsumowujemy cykl okrągłych stołów, które organizowaliśmy w ramach monitoringu zamówień w pięciu miastach: Warszawie, Krakowie, Katowicach, Poznaniu oraz we Wrocławiu. Informujemy również o zarządzeniu Hanny Groniewicz-Waltz, prezydent Warszawy, które obliguje stołecznych urzędników do uwzględniania klauzul społecznych w wybranych typach przetargów. Tradycyjnie też pokazujemy możliwości zastosowania kryteriów społecznych i środowiskowych w ogłoszeniach instytucji objętych naszą analizą.

Rezultaty II etapu monitoringu ZZP!

Coraz więcej klauzul społecznych, ale wciąż zbyt mało by można było mówić o sukcesie. Stagnacja w stosowaniu kryteriów środowiskowych. Pozacenowe kryteria oceny ofert stosowane jako wypełnienie formalnych wymogów. Zapraszamy do zapoznania się z rezultatami II etapu monitoringu stosowania zrównoważonych zamówień publicznych! 

Stosowanie pozacenowych kryteriów ofert - usługi

Debata „Czy instytucje publiczne mogą kupować odpowiedzialnie?” – 3 października, godz. 11.30 w Warszawie

Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie w partnerstwie z Koalicją Sprawiedliwego Handlu i Instytutem Spraw Publicznych zaprasza na debatę: „Czy instytucje publiczne mogą kupować odpowiedzialnie? – zrównoważone zamówienia publiczne w kontekście łańcucha dostaw oraz na przykładzie produkcji butów” Spotkanie odbędzie się 03.10.2015 w godzinach  11:30 – 14:00 w  Faktycznym Domu Kultury, ul. Gałczyńskiego 12, w Warszawie.

100 uczestników, 5 miast – podsumowanie „Okrągłych stołów o zamówieniach publicznych”

SeminariumOkraglyStol_foto Monika Jodlowska 080(1)W naszych spotkaniach o zrównoważonych zamówieniach wzięło udział ponad dziewięćdziesięciu uczestników z całej Polski, m.in. aktywistów, ekspertów, ludzi nauki. Tematykę zielonych i społecznych klauzul przybliżało 20 prelegentów.