Jak motywować do stosowania klauzul społecznych? Relacja z „Okrągłego stołu o zamówieniach publicznych”

2015-04-15 Okragly stol fot (6)14 kwietnia 2015 r. Fundacja CentrumCSR.PL, Fundacja im. Friedricha Eberta i NSZZ Solidarność zorganizowały seminarium eksperckie „Okrągły stół na temat zrównoważonych zamówień publicznych”.

Celem spotkania była rozmowa o barierach w stosowaniu klauzul społecznych w zamówieniach publicznych w praktyce działania warszawskich instytucji publicznych. Punktem wyjścia do dyskusji były zaprezentowane przez Tadeusza Joniewicza rezultaty monitoringu prowadzonego przez Fundację CentrumCSR.PL. Polega on na analizie wybranych rodzajów ogłoszeń o zamówieniach publikowanych na stronach internetowych wybranych warszawskich instytucji publicznych – Urzędu Miasta i jednostek podległych odpowiedzialnych za transport, opiekę społeczną, utrzymanie zieleni i zatrudnienie, urzędów dzielnic i trzech wyższych uczelni – Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki i Szkoły Głównej Handlowej.

2015-04-15 Okragly stol fot (11)Spośród 213 sprawdzonych zamówień, w których można było zastosować klauzule społeczne, zrobiono to w zaledwie 5 przypadkach. Spośród 31 monitorowanych warszawskich dzielnic i instytucji miejskich społeczną odpowiedzialnością wykazały się jedynie Urząd Miasta, Urząd Pracy, Lasy Miejskie oraz Urząd Dzielnicy Śródmieście. Żadna z pozostałych dzielnic i jednostek podległych nie uwzględniła tego rodzaju rozwiązań. Spośród monitorowanych trzech warszawskich uczelni wyższych, klauzule społeczne zastosowała tylko Politechnika Warszawska. Niestety Uniwersytet Warszawski i Szkoła Główna Handlowa jak na razie nie stosują klauzul społecznych.

Pod kątem zastosowania klauzul środowiskowych sprawdzono w Warszawie 132 zamówienia, w których można było takie aspekty uwzględnić. Wśród 70 zamówień ogłaszanych przez monitorowane instytucje podległe urzędowi miasta, kryteria takie zawarto zaledwie w 8 zamówieniach. Daje to zaledwie 11 % przypadków zastosowania takich zamówień. Niestety w porównaniu z innymi monitorowanymi miastami Warszawa lepsza jest tylko od Wrocławia.

2015-04-15 Okragly stol fot (2)Nieco lepiej jest w przypadku uczelni wyższych. W porównaniu z innymi miastami najczęściej stosowały one aspekty środowiskowe. Zrobiono to w jakimkolwiek wymiarze w 31 % zamówień, co dało najlepszy wynik wśród badanych miast. Jednak nadal jest to zbyt mało w stosunku do możliwości jakie reprezentują najważniejsze uczelnie wyższe w Warszawie.

Marek Lewandowski rzecznik prasowy Komisji Krajowej NSZZ Solidarność zwrócił uwagę jak ważne jest stosowanie przez instytucje publiczne odpowiedzialnych form zatrudnienia, które będą zgodne z przepisami prawa pracy zakładającymi stosowanie umów o pracę w sytuacji gdy nawiązany jest stosunek pracy pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. Opieranie się na kryterium najniższej ceny wywołuje rywalizację pomiędzy wykonawcami, na której tracą przede wszystkim pracownicy. Podkreślił działania prowadzone przez NSZZ Solidarność przeciwko nadużywaniu tzw. „umów śmieciowych”, które zaowocowały między innymi zmianami w prawie, wprowadzającymi bezpośredni zapis o możliwości wymagania przez zamawiającego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

2015-04-15 Okragly stol fot (9)O małej skali stosowania klauzul społecznych mówił również Jerzy Kłosiński, redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”, który zrelacjonował odpowiedzi jakie nadsyłały instytucje publiczne zapytane o stosowanie klauzul społecznych. Okazuje się, zdecydowana większość z nich z nich nie stosuje tych rozwiązań. Jako przyczynę podawano przede wszystkim brak wiedzy.
Realia życia pracowników zatrudnianych przy realizacji zamówień publicznych przedstawił Michał Kulczycki, przewodniczący NSZZ Solidarność Pracowników Firm Ochrony, Cateringu i Sprzątania. Podkreślił on ogromną rolę jaką odgrywają zamówienia publiczne w takich branżach jak ochrona czy sprzątanie, gdzie stanowią one odpowiednio 40 % i 60 % rynku. Zatrudniani na podstawie umów cywilnoprawnych pracownicy, którzy otrzymują średnio 6 zł/ h, aby zapewnić godne życie swoim rodzinom muszą brać dodatkowe godziny. Sprawia to, że pracują nawet po 350 godzin w miesiącu. Typowy ośmiogodzinny czas pracy to 160 godzin.

2015-04-15 Okragly stol fot (12)Instytucje zamawiające reprezentował Tomasz Pactwa – Dyrektor Biura Pomocy i Projektów Społecznych M. St. Warszawy. Przedstawił on działania jakie podejmuje Urząd Miasta aby zwiększyć skalę stosowania klauzul społecznych w Warszawie. Opracowany projekt zakłada kompleksowe działania polegające na opracowaniu podręcznika dla urzędników, przeprowadzeniu serii szkoleń, które obejmą nawet 330 urzędników i przygotowaniu zarządzenia, które obliguje ogłaszających zamówienia do stosowania klauzul społecznych tam, gdzie będzie to możliwe. Jeżeli z jakichś przyczyn tak nie jest to będzie to wymagało stosownego wyjaśnienia. Zarządzenie ma objąć 9 obszarów, w tym m.in. catering, organizację imprez, transport i pielęgnację zieleni.

Uczestnicy zgodzili się, że klauzule społeczne stosowane są w zbyt małym stopniu i podczas dyskusji przedstawiali postulaty, które mogłyby wpłynąć na zmianę tego stanu. Wśród postulatów pojawiały się między innymi sugestie zmiany prawa, które zobowiązywałoby zamawiających do częstszego stosowania społecznie przyjaznych rozwiązań, podkreślano wagę dodatkowych szkoleń i informowania urzędników o możliwych rozwiązaniach, a także przedstawianie im korzyści jakie z tego płyną.

2015-04-15 Okragly stol fot (13)Wśród inicjatyw pojawiły się także propozycje, aby zwiększyć obywatelski nacisk na przedstawicieli administracji. Zwrócono też uwagę, że ogromną rolę mediów, które kształtując opinię społeczną niejednokrotnie przyczyniały się do nadmiernej koncentracji na obniżaniu kosztów przetargów, co nieuchronnie prowadzić musi do obniżania standardów pracy.

Spotkanie stanowiło dobrą okazję do wymiany poglądów i przedstawienia wzajemnych oczekiwań i wątpliwości. Pokazało oczekiwania jakie reprezentują przedstawiciele organizacji zrzeszających pracowników, ale też pracodawców, którzy również zainteresowani są wzrostem jakości świadczonych usług i jakości zatrudnienia, jednak, jak twierdzą, rywalizacja cenowa im to uniemożliwia. Przedstawiciele zamawiających z kolei zwracali uwagę, że wszelkie zmiany w prawie zamówień publicznych muszą być dobrze przemyślane, gdyż i tak jest ono bardzo skomplikowane i stosowanie go wymaga dużej precyzji.

Trzeba jednak podkreślić, że wszystkie strony zgadzają się, że należy w jak najszerszym zakresie zatrudniać na umowy o pracę i to daje nadzieję, że w toku kolejnych działań uda się wypracować wspólne rozwiązania.

Opr. Tadeusz Joniewicz

Fot. Grzegorz Piskalski

Dodatkowe materiały:

2015.04.14 Okrągły stół o zrównoważonych zamówieniach publicznych – informacja prasowa

Działanie realizowane było w ramach projektów: „Wzmocnienie monitoringu stosowania zrównoważonych zamówień publicznych” w programie Obywatele dla Demokracji finansowanym z Funduszy EOG; projektu „Wpływ administracji oraz firm na społeczność lokalną Warszawy” finansowanego przez M. St. Warszawa oraz projektu „Procure IT Fair” finansowanego w ramach programu EuropeAid. Wydarzenie było współfinansowane przez Fundację im. Friedricha Eberta.

Loga wszystkich sponsorów