Monitorowanie zrównoważonych zamówień – co robimy?

MonZZP PLDrobiazgowe sprawdzanie zamówień publicznych, interwencje i przekonywanie publicznych zamawiających do stosowania klauzul społecznych i środowiskowych.

Jak w praktyce wygląda monitoring stosowania zrównoważonych zamówień publicznych? 

Realia zamówień publicznych w Polsce

Zamówienia publiczne to olbrzymi dział gospodarki, odpowiadający za 19% Produktu Krajowego Brutto Unii Europejskiej. W wypadku Polski ten udział – choć mniejszy – to nadal pozostaje istotny (10%).

Publiczni zamawiający mają olbrzymi wpływ na sytuację na rynku pracy. Przetargi instytucji centralnych, samorządów czy uczelni wyższych odpowiadają za 60% rynku usług sprzątania oraz 40% – ochrony.

Proponowane przez zamawiających stawki godzinowe mają wpływ na warunki pracy i płacy nie tylko u wykonawców, ale również u innych podmiotów, usiłujących konkurować ceną. W efekcie mogą prowadzić – i często prowadzą – do „równania w dół” standardów, np. zatrudniania na umowy cywilnoprawne zamiast na umowy o pracę pomimo spełnienia wszelkich przesłanek etatowego zatrudnienia.

Naszym celem jest zwrócenie uwagi na sytuacje, w których instytucje publiczne nie zastosowały dostępnych w Prawie zamówień publicznych klauzul społecznych i środowiskowych, których brak często prowadzi do wspomnianych powyżej, negatywnych skutków.

Zachęcamy także do stosowania kryteriów ograniczających negatywny wpływ zamawianych produktów na środowisko naturalne. Ich stosowanie pozwala odpowiedzieć na ryzyka i wyzwania, takie jak zmiany klimatu, zanieczyszczenie powietrza, rozwijanie gospodarki niskoemisyjnej czy efektywne wykorzystywanie zasobów naturalnych.

O skali wyzwania oraz konieczności jego podjęcia świadczą wyniki badań Urzędu Zamówień Publicznych, wedle których klauzule społeczne znajdziemy jedynie w 4% zorganizowanych przez instytucje publiczne w roku 2015 przetargów.

Również nasz monitoring ok. 2.500 przetargów, które sprawdzaliśmy przez 18 miesięcy w 5 polskich miastach (Warszawie, Krakowie, Katowicach, Wrocławiu i Poznaniu) wskazuje, że choć zwiększa się nieco skala stosowania klauzul społecznych i środowiskowych, to jednak proces ten następuje w niekonsekwentny sposób – brakuje jednolitych procedur, a między poszczególnymi miastami widać spore różnice w skali ich stosowania.

Aby zobaczyć jakie zamówienia monitorujemy kliknij tutaj.

Monitoring

Nasza praca zaczyna się od wyszukiwania zamówień publicznych i czytania dokumentów przetargowych. Sprawdzamy czy interesujące nas zapisy zostały uwzględnione w ogłoszeniu o zamówieniu, specyfikacji istotnych warunków zamówienia lub umowie.

Jeżeli zabrakło w nich klauzul społecznych lub środowiskowych kontaktujemy się z zamawiającym telefonicznie aby dowiedzieć się dlaczego takie rozwiązania nie zostały wprowadzone.

Interwencje

Kolejnym krokiem jest wysłanie listu interwencyjnego, w którym oficjalnie zwracamy się z prośbą o zmianę w zapisach przetargowych lub wyjaśnienie, dlaczego oczekiwane przez nas zapisy nie zostały zastosowane.

W poprzednim oraz minionym monitoringu podjęliśmy niemal setkę tego typu działań – na przykład pytając Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu o brak klauzul środowiskowych w zamówieniu na komputery albo o Ministerstwo Rozwoju o usługi cateringowe.

W części przypadków nasze propozycje są uwzględniane, w innych instytucje dowodzą, że nie ma potrzeby ich zapisywania. Często otrzymujemy odpowiedzi z wyjaśnieniami lub z prośbą o wsparcie w przygotowaniu kolejnych dokumentów.

Chcemy, aby jak najwięcej osób wspierało nas w promowaniu klauzul społecznych i środowiskowych w zamówieniach publicznych. W tym celu przygotowujemy interwencje obywatelskie, pozwalające każdemu na wysyłanie listów elektronicznych do kierowników instytucji z apelem o zmianę przepisów przetargowych.

Część naszych działań realizujemy wspólnie z NSZZ „Solidarność”. Od wielu miesięcy związkowcy monitorują instytucje publiczne pod kątem stosowania klauzul społecznych w przetargach. Kiedy klauzul tych brakuje, wysyłają oni urzędnikom „żółte kartki”, nagłaśniając te przypadki i skłaniając do zmiany w postępowaniach.

„Żółte kartki” wysyłamy wspólnie od czerwca 2016 roku.

Dialog z decydentami

Zrównoważone zamówienia promujemy również za pomocą spotkań z przedstawicielami instytucji realizujących przetargi, a także władz urzędów i samorządów, związków zawodowych, pracodawców i wszystkich osób, które mogą wpłynąć na wzrost popularności klauzul społecznych i środowiskowych.

Sukcesy

Dzięki długotrwałej pracy z zamawiającymi udało nam się zachęcić wiele urzędów do stosowania klauzul społecznych i środowiskowych. Od sporej części z nich otrzymaliśmy informację, że dzięki naszym materiałom i zachętom rozpoczęli stosowanie  zrównoważonych zamówień publicznych w praktyce. Przykładami są m.in. Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu, Urząd Miasta w Poznaniu, Uniwersytet Śląski, Centrum Nauki Kopernik i inne.

We współpracy ze związkami zawodowymi braliśmy udział w konsultacjach społecznych, których efektem były prospołeczne zmiany w ustawie Prawo Zamówień Publicznych, takie jak wymóg zatrudniania na umowę o pracę przy realizacji przetargów.

Wśród ostatnich sukcesów należy wymienić m.in. zmianę zapisów w przetargach na roboty budowlane na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu po zebraniu ok. 1.500 podpisów we współpracy z Fundacją „Akcja Demokracja” (dzięki czemu znajdzie się w nich wymóg zatrudniania na umowę o pracę) oraz unieważnienie przetargu na usługi sprzątania w sądzie w Zamościu (w nowym mają znaleźć się klauzule społeczne).

Lokalne Fora Dialogu

W ramach naszych działań organizujemy również spotkania, na których konfrontujemy punkty widzenia zamawiających, pracowników i pracodawców. Chcemy, by służyły one wymianie wiedzy, ale także rozwianiu obaw i wątpliwości dotyczących stosowania społecznie i środowiskowo odpowiedzialnych zamówień. W tym roku takie spotkanie odbyło się w Opolu.

Lokalne Fora Dialogu stanowią kontynuację naszych okrągłych stołów, które organizowaliśmy w minionym roku w miastach, poddanych naszemu monitoringowi. W pięciu spotkaniach w pięciu miastach poddanych monitoringowi wzięło udział ponad 90 uczestników oraz 20 prelegentów.

Bardzo ważnym wydarzeniem promującym prospołeczne i proekologiczne zapisy w przetargach była zorganizowana przez nas międzynarodowa konferencja „Zrównoważone zamówienia publiczne. Od kryterium najniższej ceny do monitorowania globalnego łańcucha dostaw”.