O klauzulach społecznych w strategiach związków zawodowych na międzynarodowym szkoleniu w Budapeszcie

GP BudapesztGrzegorz Piskalski i Bartłomiej Kozek prezentowali unijne regulacje, krajowe realia oraz wpływ kampanii IZZP na stan zamówień publicznych w Polsce.

W zorganizowanym przez Fundację im. Friedricha Eberta spotkaniu wzięło udział 15 reprezentantów związków zawodowych z Węgier (MASZSZ, HVDSZ2000, ÉSZT, LIGA), Bułgarii (CITUB) i Rumunii (BNS Romania, Cartel ALFA).

Czy publiczni zamawiający zdają sobie sprawę z wpływu ich decyzji zakupowych na otoczenie społeczne? Jakie narzędzia mogą pomóc im w promowaniu godnych warunków pracy i płacy? Co stoi na przeszkodzie w ich upowszechnianiu się?

Odpowiedzi na te pytania poszukiwaliśmy na seminarium, które odbyło się 4 grudnia w Budapeszcie.

Perspektywa unijna

W jego trakcie sporo uwagi – ze względu na zróżnicowanie przepisów dotyczących zamówień publicznych w poszczególnych krajach Europy Środkowej – poświęciliśmy unijnej legislacji, która w ostatnich latach przeszła sporą metamorfozę.

W roku 2014, po latach dominacji kryterium najniższej ceny jako narzędzia uznawanego za najlepiej odzwierciedlające kryterium efektywności ekonomicznej oraz uczciwej konkurencji, doszło do istotnego zwrotu.

Unijna dyrektywa 2014/24/UE, przygotowana kilka lat po wybuchu globalnego kryzysu ekonomicznego, dała zamawiającym narzędzia umożliwiające promowanie rozwoju lokalnych gospodarek oraz inkluzji społecznej osób z grup zagrożonych wykluczeniem.

W miejsce kryterium najniższej ceny kluczowe miejsce w europejskiej architekturze zamówieniowej zajął akronim MEAT, oznaczający najbardziej korzystny ekonomicznie przetarg (Most Economically Advantegous Tender).

Kryterium wspomnianej efektywności przestała być dzięki temu wyłącznie wąsko pojmowana najniższa cena – zamawiający mogą teraz uwzględniać przy swych zamówieniach czynniki takie jak ocena cyklu życia produktu czy promowanie podmiotów zatrudniających np. osoby niepełnosprawne.

Buda 1Europejskie związki zawodowe przyjęły nową Dyrektywę z radością – choć nie ukrywały, że liczyły na więcej, np. na silniejsze wpisanie w unijne regulacje dyrektyw Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczących warunków zatrudnienia.

Zoom na Polskę

Nie da się jednak ukryć, że przepisy te znacząco zmieniły otoczenie prawne w poszczególnych państwach członkowskich. W wypadku Polski miały wpływ na kształt nowelizacji ustawy Prawo Zamówień Publicznych, które dały instytucjom publicznym w naszym kraju narzędzia do szerszego stosowania kryteriów pozacenowych.

By jednak nastąpiło upowszechnienie stosowania narzędzi takich jak klauzule społeczne potrzebna jest wiedza zamawiających o możliwościach ich stosowania oraz oddolny nacisk pokazujący, że istnieje społeczne zainteresowanie tym tematem.

Z tych też założeń wyszły kolejne, prowadzone w ramach Instytutu Zrównoważonych Zamówień Publicznych kampanie, dotyczące monitorowania stanu zrównoważonych zamówień publicznych w Polsce.

W trakcie spotkania ze związkowcami w Budapeszcie prezentowaliśmy najważniejsze elementy podejmowanych przez nas działań – od sprawdzenia kilku tysięcy zamówień pod kątem stosowania w nich klauzul społecznych i środowiskowych, poprzez interwencje („żółte kartki”), aż po budowanie dialogu z różnymi grupami społecznymi (Lokalne Fora Dialogu i poświęconą temu zagadnieniu międzynarodową konferencję).

Sporo uwagi poświęciliśmy konkretnym przykładom naszych sukcesów w nagłaśnianiu nieprawidłowości (przetarg na usługi pielęgnacji zieleni w Kancelarii Sejmu, sprawa folwarku w Opolu), jak i działaniom, które wpłynęły na pozytywne zmiany u zamawiających (dopisanie klauzul społecznych w zamówieniu na usługi budowlane na Uniwersytecie Adama Mickiewicza, wewnętrzna kontrola w oddziałach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, anulowanie przetargu na zakup papieru w Urzędzie Miasta Wola).

Podzieliliśmy się również naszą wiedzą na temat komunikacji z mediami i opinią publiczną.

FES MOE LogoWyzwania na przyszłość

W trakcie dyskusji z uczestnikami dużą rolę odegrał wątek korupcji, będącej sporym problemem społecznym w Europie Środkowej i Wschodniej. Wpływać on ma na nieefektywny przebieg zamówień publicznych, przyczyniając się do marnotrawienia środków publicznych (w tym unijnych) oraz ograniczenia konkurencji.

Mamy nadzieję, że pomimo wspomnianych trudności tego typu wiedza, którą mieliśmy przyjemność się podzielić okaże się przydatna w promowaniu stosowania klauzul społecznych w poszczególnych państwach członkowskich regionu.

Oprac. Bartłomiej Kozek