LOKALNE FORUM DIALOGU NA TEMAT ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH W SŁUPSKU
21 listopada szczególną uwagę poświęcimy kwestiom związanym z zamówieniami przyjaznymi dla środowiska.
O EUROPEJSKICH SIECIACH WSPÓŁPRACY NA LOKALNYM FORUM DIALOGU W LUBLINIE
7 listopada szczególną uwagę poświęciliśmy roli zamówień w pobudzaniu lokalnej gospodarki oraz ekonomii społecznej.
CZY MIASTO MOŻE POBUDZAĆ LOKALNĄ EKONOMIĘ SPOŁECZNĄ? DYSKUTOWALIŚMY W RYBNIKU
We wspólnej debacie uczestniczyli reprezentanci Urzędu i podległych mu instytucji, lokalnych organizacji pozarządowych oraz podmiotów ekonomii społecznej.

Przyszłość zrównoważonych zamówień publicznych – różowa czy czarna?

15 marca w Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog” dyskutowaliśmy o tym, jak instytucje publiczne wpływają na ludzi i środowisko. Rozmawialiśmy o obecnej sytuacji i planowanych zmianach w Polsce, przyglądaliśmy się rozwiązaniom stosowanym na Zachodzie i w Skandynawii oraz zastanawialiśmy się nad możliwościami współpracy przy promocji zrównoważonych rozwiązań w Europie Środkowej.

 Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_198

Konferencja zorganizowana przez Fundację CentrumCSR.PL, Fundację im. Friedricha Eberta i Centrum Partnerstwa Społęcznego „Dialog” im. A. Bączkowskiego zgromadziła 70 uczestników – w tym 10 gości z zagranicy. Ekspertów ds. zamówień publicznych z kilkudziesięciu instytucji publicznych z Warszawy, Poznania, Łodzi i Krakowa, przedstawicieli związków zawodowych i organizacji pozarządowych.

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_018Pierwsze słowa podczas konferencji przekazali przedstawiciele organizatorów. Dlaczego fundacja, zajmująca się społeczną odpowiedzialnością biznesu uznała temat zamówień publicznych za istotny?

– Społeczna odpowiedzialność instytucji publicznych stanowi lustrzane odbicie tej korporacyjnej. Tak jak chcemy, by biznes przestrzegał praw człowieka i dbał o środowisko, tak domagamy się tego samego od instytucji publicznych. Instytucji, które finansowane są z naszych podatków – mówił na wstępie międzynarodowej konferencji „Zrównoważone zamówienia publiczne. Od kryterium najniższej ceny do monitorowania globalnego łańcucha dostaw” Prezes Zarządu Fundacji CentrumCSR.PL, Grzegorz Piskalski.

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_025Daniel Reichart, Kierownik Projektu Regionalnego na Europę Centralną w Fundacji Friedricha Eberta – współorganizatora konferencji – zwrócił uwagę na coraz większy nacisk jaki Unia Europejska kładzie na kwestię stosowania zrównoważonych rozwiązań w zamówieniach publicznych. Jest to widoczne w zapisach przyjętej w zeszłym roku dyrektywy o zamówieniach publicznych.

Dlaczego zamówienia publiczne to nie błaha sprawa? O tym z kolei mówiła Iwona Zakrzewska z Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog”. Przypomniała, że odpowiadają one aż za 19% PKB Unii Europejskiej. Nawet, jeśli w Polsce ich udział w gospodarce jest mniejszy i nie przekracza 10% to nie da się ukryć, że mają one niezwykle ważny wpływ na jej funkcjonowanie.

Monitoring zamawiających

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_199Eksperci naszej Fundacji – Tadeusz Joniewicz oraz Marta Czapnik – podsumowali dwuletni projekt „Wzmocnienie monitoringu stosowania zrównoważonych zamówień publicznych w Polsce” realizowany przez Fundację CentrumCSR.PL. Przedstawili najważniejsze wnioski z trwającego 18 miesięcy monitoringu zrównoważonych zamówień publicznych. Objęliśmy nim 80 instytucji państwowych i samorządowych.

Przeanalizowaliśmy przeszło 2.500 przetargów w pięciu miastach – Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Katowicach oraz Krakowie. Nasi lokalni współpracownicy sprawdzali czy urzędy oraz uniwersytety stosują klauzule społeczne i środowiskowe w przetargach, w których nie powinno być problemów z ich zastosowaniem.

Jak zauważyła Marta Czapnik, upowszechnia się stosowanie społecznie odpowiedzialnych rozwiązań. W pierwszym okresie monitoringu klauzule społeczne zapisane wprost w ustawie Prawo zamówień publicznych zastosowano w 1,8 % zamówień, w drugim w 6%, a w trzecim już w 19%! Zastrzegła jednak, że wykorzystywane są one w niekonsekwentny sposób. Instytucje publiczne wciąż nie mają jednolitych procedur na ich stosowanie.

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_029Widoczne są spore różnice w stopniu ich zastosowania między poszczególnymi badanymi miastami, ale również między urzędami centralnymi, które wiodą prym w uwzględnianiu takich rozwiązań, a instytucjami samorządowymi.

Tadeusz Joniewicz dodał, że często sprawa wygląda lepiej w specyfikacjach zamówienia niż w praktyce jego realizacji. Instytucje często nie wdrażają procedur kontroli sposobu realizacji zamówień. Zwrócił też uwagę, że ostatnich latach udało się jednak doprowadzić do zmiany postrzegania zamówień publicznych – od niszowego tematu po ważny instrument na rzecz np. poprawy warunków pracy.

Odnotował też rosnące zainteresowanie tematem najróżniejszych aktorów społecznych – od Ośrodka Myśli Społecznej im. F. Lassalle’a i Fundacji Kupuj Odpowiedzialnie poprzez NSZZ „Solidarność”, aż po Polską Konfederację Pracodawców Prywatnych „Lewiatan”.

Głos urzędników

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_047Nasi goście mówili o rosnącym rozumieniu zamówień publicznych jako narzędzia, wspierającego lokalne gospodarki, włączanie osób trwale bezrobotnych czy z niepełnosprawnościami na rynek pracy oraz troski o środowisko.

Tomasz Pactwa z Urzędu Miasta Warszawy przedstawił efekty wdrożenia obowiązku stosowania klauzul społecznych w wybranych miejskich urzędach. Według przedstawionych danych stopniowo wzrasta skala stosowania zamówień z wymogiem zatrudniania o pracę w podległych miastu jednostkach – także tych, które nie miały formalnego, narzuconego przez miasto zalecenia ich stosowania.

Adrian Staroniek z Urzędu Miasta Częstochowa tłumaczył z kolei, w jaki sposób klauzule społeczne mogą być elementem spójnej polityki miejskiej, wspierającej ekonomię społeczną. Odnotował, że wzrostowi ich zastosowania, jaki nastąpił w Częstochowie, nie towarzyszył wzrost kosztów przetargów czy zwiększenie liczby sporów z ich uczestnikami.

W panelu nie zabrakło również głosu przedstawicielki społeczeństwa obywatelskiego. Katarzyna Duda, ekspertka z Ośrodka Myśli Społecznej im. F. Lassalle`a przedstawiła rezultaty swojego monitoringu stosowania klauzul społecznych w usługach. Jej zdaniem najgorsza sytuacja panuje na wyższych uczelniach, które tłumacząc się złą sytuacją finansową pozwalają na skrajnie niskie wynagrodzenia dla osób zatrudnionych przy sprzątaniu czy ochronie.

Wniosek Leony Gergelovej-Steigrovej dobrze podsumowuje pierwszy panel. Przedstawicielka czeskiego Ministerstwa Pracy i Spraw Socjalnych przedstawiła działania na rzecz zrównoważonych zamówień w jej kraju i zwróciła uwagę, że potrzebne jest rozbrajanie mitów na temat zrównoważonych zamówień publicznych – że są one zbyt drogie, zbyt skomplikowane albo wręcz… nielegalne!

Globalna odpowiedzialność

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_103Drugi panel poświęcony był aplikowaniu w Polsce innego, ważnego elementu zrównoważonych zamówień publicznych, jakim jest dbałość o globalny łańcuch dostaw.

Aspekt ten, jak zauważył prowadzący dyskusję Grzegorz Piskalski, nie jest szczególnie mocno rozpoznany przez polskich zamawiających. Tymczasem realizowane za nasze pieniądze zakupy elektroniki, kawy, herbaty, owoców czy odzieży mają istotny wpływ na jakość życia i stan środowiska na Globalnym Południu.

Jakie są skutki lekceważenia odpowiedzialności instytucji publicznych? Mogliśmy się z nimi zapoznać w publikacji „Wrobieni w serwery”, o której wspominał Mike Kilner z London Universities Purchasing Consortium. To m.in. zmuszani do pracy przy produkcji elektroniki studenci, pracujący długie nadgodziny i gnieżdżący się po 7 osób w jednym pokoju. Dla niego i instytucji jaką reprezentował był to wystarczający powód by zwracać uwagę na warunki pracy osób realizujących zamówienia w całym łańcuchu dostaw.

eletronics_watch-pol (3)Innym przykładem inicjatywy zmierzającej do poprawy warunków pracy u dostawców jest Electronics Watch, reprezentowana w dyskusji przez Bjorna Claesona. Zakłada ona współpracę pomiędzy instytucjami publicznymi, które chcą otrzymywać uczciwie produkowane komputery i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, które będą sprawdzały czy firmy realizują swoje zobowiązania zawarte w umowach.

Trzecim z gości w panelu dotyczącym kwestii międzynarodowych był Per Bondevik, reprezentujący Initiativ for etisk handel (IEH) – ETI Norway – partnera projektu Fundacji CentrumCSR.PL o zamówieniach publicznych. Jest to norweska organizacja skupiająca publicznych zamawiających, przedstawicieli pracowników i firm, którzy wspólnie troszczą się o przestrzeganie praw pracowników.

Rozmówcy zwrócili uwagę, że istnieje szereg narzędzi, które umożliwiają takie działania. Począwszy od Celów Zrównoważonego Rozwoju, zaprezentowanych przez ONZ, aż po jawność materiałów przetargowych, ułatwiających oddolną, obywatelską kontrolę tak instytucji publicznych, jak i dostawców.

Prawa pracownicze

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_126Bohaterami trzeciego panelu były związki zawodowe z Europy Środkowej oraz ich spojrzenie na tematykę zamówień publicznych.

Rozpoczynająca dyskusję Sylwia Szczepańska z NSZZ Solidarność zwróciła uwagę, że dziś próbujemy klauzulami społecznymi – jako czymś „ekstra” – wymusić… przestrzeganie prawa, czyli zatrudnianie na umowach o pracę wtedy, kiedy spełnione są znamiona stosunku pracy.

Na południe od naszego kraju niepokojące są doniesienia o problemie, który nie pojawiał się w wystąpieniach naszych gości z Europy Zachodniej – korupcji. Według danych przytaczanych przez Węgra, Karoly’ego Gyorgy’ego nawet 90% funduszy publicznych w tym kraju może być przyznawanych w nieprzejrzysty sposób. Świadczyć o tym mogą nieproporcjonalnie duże, wydatkowane na nie środki finansowe.

W kraju tym zdecydowano się również na wprowadzenie pracy przymusowej – instytucje publiczne nie promują przy jego okazji dobrego zatrudnienia, zamiast tego oferując za nią niższą niż standardowa stawkę płacy minimalnej.

Tak w Serbii, o której mówiła Sanja Paunović, jak i w Rumunii, którą reprezentował Marin Florian, problemem pozostaje sytuacja na rynku pracy czy stopień zagrożenia ubóstwem. Wyzwaniem pozostaje wdrożenie skutecznych narzędzi dialogu społecznego między instytucjami publicznymi, związkami zawodowymi a organizacjami pracodawców. Mimo trudności pojawiają się tam ciekawe pomysły, takie jak przyznawanie przy postępowaniach przetargowych dodatkowych punktów firmom, w których funkcjonują związki zawodowe.

Zrównoważone zamówienia publiczne__Fot_Kuba_Kiljan_Kuznia_Zdjec_145Przedstawicielka związków zawodowych z Bułgarii, Malina Ilieva, zwróciła uwagę na brak zgody na wybieranie w przetargach firm łamiących prawa pracownicze i niespełniających swoich obowiązków związanych z zabezpieczeniem społeczny. Wszyscy uczestnicy zgodzili się, że rola związków zawodowych jako istotnego gracza w prowadzeniu dialogu społecznego i monitorowaniu tych kwestii jest ogromna.

O roli dialogu społecznego przypomniała zresztą Sylwia Szczepańska. Od 3 lat związkowcy i organizacje pracodawców mówią jednym głosem w sprawie zatrudniania o pracę przy zamówieniach publicznych. Pracodawcy coraz mniej chcą konkurować warunkami pracy, dostrzegając, że skutkuje to wysoką rotacją pracowników i ich niższą produktywnością.

Przyszłość przetargów

Choć zatem problemów przy wdrażaniu zrównoważonych zamówień publicznych nie brakuje, to jednak widać pewne powody do optymizmu. Jednym z nich jest rosnąca ilość przykładów modelowych zamówień, które opisujemy na specjalnej stronie internetowej.

Kolejnym – głosy samych urzędników deklarujących, że nasz monitoring skłonił ich do poświęcenia większej uwagi roli klauzul społecznych i środowiskowych w przygotowywanych przez nich przetargach.

Fundacja CentrumCSR.PL zamierza kontynuować monitoring. Mamy nadzieję, że za półtora roku zamówień publicznych, które zasługują na określenie ich mianem „zrównoważonych” będzie jeszcze więcej.

Zapraszamy do obejrzenia wystąpienia otwierajacego prezesa zarządu Fundacji CentrumCSR.PL Grzegorza Piskalskiego (przekierowanie do serwisu youtube) oraz prezentacji rezultatów projektu przez Tadeusza Joniewicza i Martę Czapnik (przekierowanie do serwisu youtube.

Zapraszamy również do zapoznania się z materiałami. Poniżej prezentacje przedstawione przez naszych panelistów.

1. M.Czapnik T.Joniewicz_Monitoring ZZP – rezultaty projektu „Wzmocnienie monitoringu stosowania zrównoważonych zamówień publicznych w Polsce”

2. T. Pactwa_Stosowanie klauzul społecznych w m. st. Warszawa

3. L. Gergelova-Steigrova_ Responsible Procurement Policy in Czech Republic

4. A. Staroniek_Zintegrowany system Ekonomii Społecznej w Częstochowie

5. P. Bondevik_Norwegian Ethical Trading Initiative

6. B. Claeson_Electronics Watch

7. M. Kilner_Socially Responsible ICT Procurement in the UK University Sector

8. S. Szczepanska_Rola związków zawodowych w procesie tworzenia i promowania zrównoważonych zamówień publicznych

9. M. Florian_Sustainable Public Procurement Romania

10. M. Ilieva_Public procurement in Bulgaria

11. S. Paunovic_Sustainable Procurement and Social Dialogue in Serbia

 baner