Raport NIK potwierdza niską skalę stosowania klauzul społecznych

NIK okładkaNajwyższa Izba Kontroli przebadała zamówienia publiczne, przeprowadzane w okresie od 1 stycznia 2013 do 30 kwietnia 2016 w wybranych instytucjach centralnych (w tym ministerstwach) oraz jednostkach samorządu terytorialnego.

Wyniki opublikowała w swoim nowym raporcie „Klauzule społeczne w zamówieniach publicznych udzielanych przez administrację publiczną”, zaprezentowany na konferencji 11 kwietnia.

Instytut Zrównoważonych Zamówień Publicznych reprezentował na niej Grzegorz Piskalski.

Wnioski? Klauzule społeczne nadal są stosowane zbyt rzadko.

- Jak zauważa NIK w skontrolowanych instytucjach administracji rządowej umowy uwzględniające klauzule społeczne stanowiły zaledwie 0,9% zawartych umów, reprezentujących 16,7% ich wartości. Te same wskaźniki w wypadku jednostek samorządu terytorialnego wyniosły odpowiednio 2,3 oraz 2,5%.

- Urzędnicy potwierdzają wnioski z prowadzonego przez Instytut Zrównoważonych Zamówień Publicznych monitoringu dotyczące niskiej skali stosowania zamówień z klauzulą zastrzeżoną, promujących wykonawców zatrudniających w co najmniej 50% osoby niepełnosprawne (pojedyncze zamówienie Ministerstwa Finansów z roku 2013) oraz wymogu zatrudnienia socjalnego, np. osób bezdomnych, uzależnionych czy uchodźców (3,5% zastosowanych klauzul w administracji rządowej, 17,1% w JST).

- Niepokojącym wnioskiem z kontroli jest fakt, iż „Zarówno w skontrolowanych jednostkach administracji rządowej, jak i j.s.t., nie dokonywano oceny społecznych skutków, kosztów i korzyści zastosowania klauzuli społecznych w udzielonych zamówieniach publicznych” (s.13). Urzędnicy tłumaczą się m.in. brakiem obowiązku prawnego tego typu działań – choć w większości sporządzają analizy możliwości ich stosowania nie mają one pogłębionego charakteru (np. rozeznania rynku przedsiębiorstw społecznych).

- Zainteresowanie urzędów klauzulami społecznymi nie zawsze przekłada się niestety na praktykę działania. NIK nie stwierdził znaczącego wzrostu skali ich stosowania mimo wejścia w życie stosownych zaleceń Rady Ministrów czy działań Urzędu Zamówień Publicznych. Mimo szkoleń pracowników urzędów w Rzeszowie i Gdańsku nie przełożyły się na istotny wzrost zainteresowania systematycznym stosowaniem klauzul.

- Skrytykowane zostały praktyki takie jak zatrudnianie na ułamkowe części etatu czy okres krótszy niż czas realizacji umowy, które pojawiały się również w monitorowanych przez IZZP zamówieniach. Wśród innych zauważonych przez NIK braków pojawił się m.in. nieokreślenie sposobu dokumentowania zatrudnienia pracowników czy sankcji z tytułu niezrealizowania zapisów klauzuli.

- Tego typu próbę podjął sam NIK wskazując, że dzięki zastosowanym w kontrolowanych instytucjach klauzulom pracę przy ich realizacji zdobyły 62 osoby niepełnosprawne, 67 bezrobotnych, a 351 zagwarantowanych miało umowę o pracę. Zdaniem kontrolerów wskaźniki te byłyby jeszcze większe, gdyby skala stosowania klauzul społecznych uległa poprawie – już dziś, jak zauważają, niektóre samorządy czynią z nich instrument aktywnej polityki społecznej służącej integracji osób z grup defaworyzowanych.

- Wśród gmin realizujących strategię włączania klauzul społecznych do aktywnej polityki samorządowej wyróżnione zostały Brzeziny, Łódź, Warszawa i Strzyżów. W tym ostatnim wypadku dokonana została analiza ilości osób posiadających zaświadczenie o stanie niepełnosprawności, ich wykształcenia oraz potrzeb społecznych. Zatrudnianie na umowę o pracę jako istotny element oceny ofert wykonawców zauważony został m.in. w Łodzi, Warszawie, Gdańsku (usługi pocztowe) oraz Starogardzie Gdańskim.

Przeczytaj notatkę z konferencji prezentującej raport na stronach Najwyższej Izby Kontroli

Zapoznaj się z poświęconym publikacji materiałem NSZZ „Solidarność”