Relacja z wizyty studyjnej Oslo, Norwegia – 17-20.11.2015

Podczas wyjazdu do Norwegii mieliśmy okazję podzielić się doświadczeniami z tamtejszymi organizacjami pozarządowymi. Rozmawialiśmy, m.in. o etycznym handlu i o uwzględnianiu aspektów globalnych w zamówieniach publicznych.

4. Uczestnicy wyjazdu z aktywistami z Changemaker i Jensem Stoltenbergiem, byłym premierem Norwegii, uzależnionym od ropy naftowej

Nasza wizyta w Oslo odbywała się w ramach projektu „Wzmocnienie monitoringu stosowania zrównoważonych zamówień publicznych” oraz projektu „Monitoring społecznej odpowiedzialności największych polskich przedsiębiorstw” współfinansowanych z Funduszy EOG. W dn. 17-20.11.2015 grupa 8 aktywistów reprezentujących Fundację CentrumCSR.PL, Grupę Zagranica, Instytutu Globalnej Odpowiedzialności oraz Centrum Rozwoju Inicjatyw Społecznych CRIS Rybnik odbyła serię spotkań z przedstawicielami norweskich organizacji pozarządowych, uczelni oraz instytucji publicznych, popularyzujących innowacyjne rozwiązania w obszarze zrównoważonego rozwoju.

Wśród odwiedzonych organizacji znalazły się: Initiativ for Etisk Handel (IEH), które zajmuje się m.in. ochroną praw człowieka w globalnym łańcuchu dostaw, DIFI – Agency for Public Management and eGoverment – odpowiednik polskiego Urzędu Zamówień Publicznych, Students and Academics International Assistance Fund (SAIH), największa organizacja studencka w Norwegii, The Norwegian ForUM for Development and Environment – platforma organizacji pozarządowych, skupionych wokół pomocy rozwojowej, Sykehuspartner – publiczny zamawiający, działający w zakresie ochrony zdrowia, Changemaker – organizacja kampanijnej zajmujących się rzecznictwem społecznym oraz BI Centre for Corporate Responsibility – ośrodek badawczy w największej norweskiej szkole biznesowej.

Wykonawcy przetargów pod kontrolą

10850296_10153854961562625_4044756968032058496_nIEH – partner Fundacji CentrumCSR.PL w realizowanych projektach EOG – jest organizacją zajmującą się doradztwem w zakresie etycznego handlu. Spotkanie było skoncentrowane wokół kwestii zamówień publicznych, które cieszą się dużym zainteresowanie w Skandynawii. Jak przekonywał Magne Paulsrud – doradca sektora publicznego w IEH – „Skala zastosowania klauzul społecznych i środowiskowych jest bardzo wysoka, i ciągle wzrasta, obecnie aspekty te dotyczą ok 45% przetargów”. Procedura udzielania zamówień w Norwegii poprzedzona jest identyfikacją zagrożeń w zakresie przestrzegania praw człowieka w globalnym łańcuchu dostaw. Każdy dostawca jak i usługa są sprawdzane, a sam proces ewaluowany.

Ujawnia to znaczące rozbieżności w procesie wdrażania klauzul w stosunku do Polski, co pokazują wyniki naszego raportu, w którym skala zrównoważonych zamówień sięgnęła 21,74% w przypadku aspektów środowiskowych oraz 6,03%, w odniesieniu do zagadnień społecznych. Co więcej, polscy zamawiający nie uwzględniają aspektów globalnych w przetargach, do czego zobowiązuje organizacje członkowskie IEH (deklarują one przestrzegania podstawowych praw człowieka zgodnie z Wytycznymi ONZ dot. Biznesu i Praw Człowieka i Konwencjami MOP oraz przygotowują roczne raporty dotyczące swojego wpływu społeczno-środowiskowego). Pomysł by zjednoczyć siły biznesu i administracji w trosce o polepszenie warunków pracy w krajach rozwijających się uważamy za bardzo dobry i przyszłościowy. Czekamy na takie inicjatywy w Polsce.

DIFI – Agency for Public Management and eGoverment to instytucja, której polskim odpowiednikiem jest Urząd Zamówień Publicznych. Koordynuje proces udzielania lokalnych zamówień w Norwegii. DIFI w coraz większym stopniu traktuje zamówienia publiczne jako narzędzie do rozwiązywania lokalnych problemów, co minimalizuje zainteresowanie aspektami globalnymi. Do kluczowych obszarów wymagających systemowej ingerencji, zdaniem Rity Paltiel – dyrektorki w zakresie zamówień publicznych i HR – należą pogarszające się warunki pracy obcokrajowców i dysproporcje w ich wynagradzaniu. W najbliższym czasie na stronie DIFI pojawi się przewodnik dotyczących szczegółowych wytycznych w zamówieniach na dostawy oraz usługi transportu i sprzątania. Mamy nadzieję, że analogiczne dokumenty powstaną także i u nas.

Studenci bojkotują nieetyczny biznes

Pierwszy dzień zakończyliśmy spotkaniem w Students and Academics International Assistance Fund (SAIH), w którym Inga Marie Nymo Riseth, wicedyrektorka, wprowadziła nas w tajniki funkcjonowania największej norweskiej organizacji studenckiej. SAIH skupia 11 uniwersytetów w Oslo, promując współpracę z uczelniami z całego świata, zwłaszcza w krajach globalnego południa. Ich celem jest zjednoczenia środowiska akademickiego wokół edukacji, rozumianej jako prawo człowieka i katalizator zmian w społeczeństwie. Na rynku lokalnym organizacja wspiera także etykę działań w przemyśle wydobywczym. Mowa tu o studenckim bojkocie firm, które inwestują w krajach rozwijających się. Stowarzyszenie co roku organizuje też konkurs „Rusty Radiator Award”, który nagradza najgorsze kampanie medialne dotyczące stereotypowego postrzegania mieszkańców Afryki, walcząc z uprzedzeniami. O konieczności zrewidowania podejścia w komunikacji aspektów globalnych mówiła także Martyna Zimniewska z Grupy Zagranica oraz Grzegorz Piskalski, będący z jej zarządzie. Byliśmy pod wrażeniem skali działania SAIH, który prowadzi regularną i szeroko zakrojoną współpracę międzynarodową, wspierając lokalnych aktywistów w tworzeniu struktur edukacyjnych i walki o swoje prawa w Kolumbii czy Zimbabwe. Polskie organizacje i ruchy studenckie nie maja niestety takiej siły oddziaływania.

5. Spotkanie z Andrew Prestonem, dyrektorem ForUmDrugi dzień rozpoczęliśmy od spotkania z Andrew Prestonem, dyrektorem The Norwegian ForUM for Development and Environment, które stanowi sieć 50 norweskich organizacji działających w obszarze zrównoważonego rozwoju, ekologii oraz praw człowieka. Forum stanowi odpowiednik Grupy Zagranica, która jest federacją organizacji działających w obszarze współpracy rozwojowej. Do głównych zadań ForUM należy przede wszystkich rzecznictwo na rzecz zamiany w obszarze ochrony środowiska, CSR, etycznego inwestowania i handlu, oraz tworzenie rekomendacji w tych zakresach. Jak podkreślał Andrew Preston – „Istnieje silna potrzeba wypracowania wspólnego stanowiska sektora pozarządowego w obszarze pomocy rozwojowej. Pojedyncze głosy są przez polityków lekceważone. Stąd pomysł na stworzenie platformy, która jednoczyłaby ten głos. Jak wyniknęło w trakcie dyskusji, norweskie organizacje pozarządowe borykają się z innymi kwestiami aniżeli polski sektor. Tożsame są jednak problemy z brakiem zainteresowania lokalnych mediów aspektami globalnymi, które nie przedostają się do szerokiej świadomości społecznej. Podobne bariery napotykamy przy próbach wyjaśniania, w jakich warunkach produkowana jest elektronika, podczas inicjatywy Electronics Watch.

Publiczne zamówienia poprawiają warunki pracy

6. Pia Trulsen z Sykehuspartner opowiada o monitorowaniu dostaw produktów pochodzacych z Malezji(1)Kolejna wizyta odbyła się w pobliskim Drammen w Sykehuspartner. Spotkanie z Pią Trulsen, szefową departamentu zrównoważonego rozwoju, było kontynuacją współpracy nawiązanej przy przygotowaniu publikacji „Zrównoważone zamówienia w praktyce. Modelowe klauzule społeczne i środowiskowe”. Sykehuspartner jest regionalnym Urzędem Zdrowia, odpowiedzialnym za zamówienia publiczne kilkunastu szpitali, zlokalizowanych w południowo-wschodniej Norwegii. Zgodnie z polityką CSR, uwzględniają oni aspekty etyczne w zamówieniach na sprzęt szpitalny i wyposażenie oddziałów. Podczas spotkania, Pia Trulsen opowiadała nam jak wprowadzenie zasad Międzynarodowej Organizacji Pracy do kontraktów z podwykonawcami doprowadziły do poprawy warunków zatrudnienia w fabryce produkującej instrumenty chirurgiczne i rękawiczki w Malezji. Dostrzegamy przepaść pomiędzy norweskim, a polskim podejściem do ZZP. Brak zainteresowania aspektami globalnymi, niska świadomość utraconych korzyści wynikających z niestosowania klauzul, a także presja najniższej ceny powoduje, że urzędnicy w Polsce nie są zainteresowani włączaniem się w międzynarodową dyskusję na rzecz zmiany poprawy warunków pracy w krajach globalnego południa.

1. Aktywiści z Changemaker opowiadają o swoich kampaniachPiątek rozpoczęliśmy od wizyty w Changemaker, norweskiej organizacji chrześcijańskiej, afiliowanej przy Norwegian Church Aid. Spotkanie z Diego Vaula Foss, zastępcą dyrektora oraz Steinar Grastveit, konsultantem, umożliwiło nam pozowanie realiów funkcjonowania organizacji młodzieżowych działających na rzecz przywrócenia sprawiedliwości społecznej. Changemaker corocznie wybiera jeden temat, wokół którego koncentruje się cała praca zespołu. Obszary w jakich działa to: handel międzynarodowy, zmiany klimatyczne oraz zdrowie. Organizacja dociera do kluczowych decydentów poprzez szeroko zakrojone rzecznictwo oraz kreatywne kampanie medialne, angażujące także grupy oddolne. Spotkanie miało nieformalny przebieg. Bardzo cieszy nas możliwość poznawania od środka organizacji, których siła oddziaływania jest tak duża, jednocześnie jest oparta na zaangażowaniu setek wolontariuszy.

Obowiązek raportowania dla największych firm

7. Budynek Norwegian Business School - miłe miejsce do nauki i pracyNasz wyjazd zakończyliśmy w BI Centre for Corporate Responsibility spotkaniem z prof. Atle Midttun, specjalistą ds. innowacji oraz ładu korporacyjnego oraz Caroline Dale Ditlev-Simonsen analitykiem społecznej odpowiedzialności biznesu. Podczas wizyty w Norwegian Business School zapoznaliśmy się ze standardami badań w obszarze zrównoważonego rozwoju. W Norwegii od lat istnieje obowiązek raportowania aspektów społecznych (m.in. zakaz dyskryminacji, jakość towarów i usług) oraz ekologicznych (m.in. zanieczyszczenie środowiska) przez największe firmy. W Polsce zapis ten będzie obowiązywał dopiero od grudnia 2016 na mocy transpozycji Dyrektywy UE dotyczącej ujawniania danych pozafinansowych. Wymóg ten obejmie 300 przedsiębiorstw, choć w Norwegii jest to 400 firm. Liczymy na to, że Ministerstwo Finansów, które odpowiada za wprowadzenie przepisów w Polsce, włączy się w szerszą dyskusję z interesariuszami firm i nałoży na przedsiębiorstwa wymóg raportowania w możliwie szerokiej formie.

Wizyta w Oslo dała nam możliwość zetknięcia się z różnymi aspektami działania norweskich organizacji pozarządowych oraz instytucji publicznych. Podczas wyjazdu prezentowaliśmy zarówno wyniki projektu CSR, ZZP jak również projekt Electronics Watch, do którego nasi partnerzy odnieśli się z zainteresowaniem. Dyskutowaliśmy przede wszystkim o prawach człowieka w globalnym łańcuchu dostaw na zakup elektroniki, co szczególnie dziś – w okresie zwiększonych wydatków publicznych – wydaje się szczególnie istotne. Realizowane przez nas projekty w obszarze zrównoważonych zamówień publicznych oraz społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw wpisują się w standardy działania skandynawskiego modelu biznesowego, co pozwala wierzyć, że wymiana doświadczeń spopularyzuje te idee w Polsce.

Wyjazd realizowany jest w ramach projektu „Wzmocnienie monitoringu stosowania zrównoważonych zamówień publicznych” oraz projektu „Monitoring społecznej odpowiedzialności największych polskich przedsiębiorstw” w programie Obywatele dla Demokracji finansowanych z Funduszy EOG oraz projektu „Procure IT Fair” finansowanego w ramach programu EuropeAid.