Istniejące możliwości i szanse na przyszłość – ekspertyza prawna dotycząca zrównoważonych zamówień publicznych w Polsce.

Przedstawiamy ekspertyzę prawną poświęconą możliwościom stosowania zrównoważonych zamówień publicznych w Polsce. Została ona przygotowana na zlecenie Fundacji CentrumCSR.PL przez Centrum Zamówień Publicznych, firmę specjalizującą się w doradztwie z zakresu zamówień publicznych.

Celem przygotowania ekspertyzy było ustalenie w jakiego rodzaju zamówieniach można stosować społecznie odpowiedzialne i zielone zamówienia publiczne, jakie bariery powodują, że są one w Polsce stosowane tak rzadko i przedstawienie możliwości rozwoju stosowania zrównoważonych zamówień w Polsce.

Zrównoważone zamówienia w Ustawie PZP – krok w dobrą stronę!

W ostatni piątek, 25 lipca, Sejm przyjął zmiany w Ustawie Prawo zamówień publicznych. Mogą one zwiększyć skalę stosowania zrównoważonych zamówień społecznych. Zachęcają bowiem do zatrudniania pracowników na etat i stosowania innych kryteriów oceny ofert niż cena.

Przykładowe klauzule społeczne do zastosowania przez zamawiających

Przedstawiamy zestawienie przykładowych wzorów zapisów dotyczących odpowiedzialnych społecznie zamówień publicznych do zastosowania przez instytucje realizujące zamówienia publiczne. Zostały one opracowane przez specjalistów z Centrum Zamówień Publicznych.

Promocja zatrudniania osób niepełnosprawnych

Cel: pokazanie wrażliwości władzy publicznej na problematykę zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Przedmiot zamówienia: usługi w zakresie projektowania i administrowania strony internetowej.

Narzędzie zamówieniowe pozwalające spełnić ww. potrzebę: opis przedmiotu zamówienia, istotne postanowienia umowy, kryteria oceny ofert.

Opis przedmiotu zamówienia: Wykonawca jest zobowiązany zatrudnić, na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, co najmniej jedną osobę niepełnosprawną w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych – do realizacji lub obsługi realizowanego zamówienia na cały okres jego realizacji. W terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy wykonawca zobowiązany jest przedstawić dokument potwierdzający zatrudnienie ww. osoby lub osób, jest on także zobowiązany do comiesięcznego raportowania stanu zatrudnienia ww. osoby lub osób przez cały okres realizacji zamówienia, w terminie do 10 dnia każdego miesiąca. Na każde żądanie zamawiającego, w terminie do 2 dni roboczych i w formie przez zamawiającego określonej, wykonawca jest zobowiązany udzielić wyjaśnień w powyższym zakresie. W uzasadnionych przypadkach, nie z przyczyny leżącej po stronie wykonawcy, możliwe jest zastąpienie ww. osoby lub osób, inną osobą, pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie powyższe wymagania (co do kategorii osób, co do zatrudnienia na okres realizacji zamówienia, w pełnym wymiarze czasu pracy).

Istotne postanowienia umowy: W okresie realizacji przedmiotu umowy wykonawca zobowiązany jest zatrudnić co najmniej jedną osobę z katalogu osób, o których mowa w art. 29 ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo zamówień publicznych, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie umowy o pracę. W przypadku uchybienia powyższemu obowiązkowi, jak też obowiązkom dokumentowania i raportowania faktu zatrudnienia zgodnie z wymaganiami określonymi w opisie przedmiotu zamówienia, zamawiający będzie upoważniony do zastosowania kary umownej z tytułu nienależytego wykonywania umowy określonych z umowie. Zamawiający nie będzie upoważniony do zastosowania kary umownej z tytułu nienależytego wykonania umowy wobec wykonawcy, jeśli wykonawca uzasadni i odpowiednio udokumentuje niemożliwość zatrudnienia takiej osoby.

Kryteria oceny ofert: Wykonawca powinien zadeklarować w ofercie, czy do administrowania stroną internetową będącą przedmiotem zamówienia, zatrudniona zostanie osoba niepełnosprawna [uwaga – zakłada się że będzie to dłuższy okres czasu].1 Wykonawca, który zadeklaruje, że zatrudni co najmniej jedną osobę niepełnosprawną do administrowania stroną internetową przez cały okres trwania umowy otrzyma 10 punktów w tym kryterium (podkryterium). Wykonawca, który nie zadeklaruje jw. lub zadeklaruje, iż nie zatrudni jw. otrzyma w tym kryterium (podkryterium) 0 punktów. W przypadku złożenia deklaracji zatrudnienia osoby niepełnosprawnej jw., wykonawca będzie zobowiązany przestrzegać tego zobowiązania w toku realizacji zamówienia pod rygorem zastosowania przez zamawiającego kar umownych przewidzianych za nienależyte wykonanie zamówienia. W celu weryfikacji realizacji ww. zobowiązania, wykonawca ten będzie zobowiązany do comiesięcznego raportowania stanu zatrudnienia ww. osoby lub osób przez cały okres realizacji zamówienia, w terminie do 10 dnia każdego miesiąca. Na każde żądanie zamawiającego, w terminie do 2 dni roboczych i w formie przez zamawiającego określonej, wykonawca jest zobowiązany udzielić wyjaśnień w powyższym zakresie.

Promocja zatrudniania osób bezrobotnych oraz młodocianych do przygotowania zawodowego

Cel: reagowanie na problematykę promocji zatrudnienia w oparciu o przepisy prawa pracy*. Zakłada się, że na terenie objętym realizowanym zamówieniem w powiatowym urzędzie pracy są zarejestrowane osoby bezrobotne, które mogłyby wykonywać pracę z zakresu objętego przedmiotem zamówienia.

Przedmiot zamówienia: ochrona fizyczna osób i mienia.

Narzędzie zamówieniowe pozwalające spełnić ww. potrzebę: opis przedmiotu zamówienia, istotne postanowienia umowy, kryteria oceny ofert.

Opis przedmiotu zamówienia: Wykonawca jest zobowiązany zatrudnić, na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, co najmniej jedną osobę bezrobotną lub młodocianą w celu przygotowania zawodowego, z katalogu osób  wskazanym w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (na podstawie skierowania wydanego przez urząd pracy). W terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy wykonawca zobowiązany jest przedstawić dokument potwierdzający zatrudnienie ww. osoby lub osób, jest on także zobowiązany do comiesięcznego raportowania stanu zatrudnienia ww. osoby lub osób przez cały okres realizacji zamówienia, w terminie do 10 dnia każdego miesiąca. Na każde żądanie zamawiającego, w terminie do 2 dni roboczych i w formie przez zamawiającego określonej, wykonawca jest zobowiązany udzielić wyjaśnień w powyższym zakresie. W uzasadnionych przypadkach, nie z przyczyny leżącej po stronie wykonawcy, możliwe jest zastąpienie ww. osoby lub osób, inną osobą, pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie powyższe wymagania (co do kategorii osób, co do zatrudnienia na okres realizacji zamówienia, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie skierowania wydanego przez urząd pracy).

Istotne postanowienia umowy: W okresie realizacji przedmiotu umowy wykonawca zobowiązany jest zatrudnić co najmniej jedną osobę z katalogu osób, o których mowa w art. 29 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie umowy o pracę. W przypadku uchybienia powyższemu obowiązkowi, jak też obowiązkom dokumentowania i raportowania faktu zatrudnienia zgodnie z wymaganiami określonymi w opisie przedmiotu zamówienia, zamawiający będzie upoważniony do zastosowania sankcji z tytułu nienależytego wykonywania umowy określonych z umowie. Zamawiający nie będzie upoważniony do zastosowania sankcji z tytułu nienależytego wykonania umowy wobec wykonawcy, jeśli wykonawca uzasadni i odpowiednio udokumentuje niemożliwość zatrudnienia takiej osoby.

Kryterium oceny ofert: Wykonawca powinien zadeklarować w ofercie ile osób, spośród wszystkich wykonujących zamówienie, będzie zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę. Zamawiający będzie premiował wykonawców deklarujących jak najwyższy udział osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę przy realizacji niniejszego zamówienia, tj. maksimum punktów w tym kryterium (podkryterium) otrzyma wykonawca, który zadeklaruje najwyższą liczbę pracowników (zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy), a pozostali wykonawcy proporcjonalnie mniej**. Wykonawca, który nie zadeklaruje, że zatrudni pracowników jw. lub zadeklaruje, że nie zatrudni żadnego pracownika jw. otrzyma w tym kryterium (podkryterium) zero punktów. W przypadku złożenia deklaracji zatrudnienia określonej liczby osób jw., wykonawca będzie zobowiązany przestrzegać tego zobowiązania w toku realizacji zamówienia pod rygorem zastosowania przez zamawiającego kar umownych przewidzianych za nienależyte wykonanie zamówienia. W celu weryfikacji realizacji ww. zobowiązania, wykonawca ten będzie zobowiązany do comiesięcznego raportowania stanu zatrudnienia przez cały okres realizacji zamówienia, w terminie do 10 dnia każdego miesiąca. Na każde żądanie zamawiającego, w terminie do 2 dni roboczych i w formie przez zamawiającego określonej, wykonawca będzie zobowiązany udzielić wyjaśnień w powyższym zakresie. W przypadku rażąco nienależytego wykonania ww. obowiązku, zamawiający uprawniony będzie do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od powiadomienia wykonawcy o stwierdzonej niezgodności co do stanu zatrudnienia przy realizacji zamówienia i wezwania do niezwłocznego przywrócenia stanu zgodnego z ofertą.

 

*Jak wynika ze Sprawozdania PIP za 2012 r. w podsumowaniu i wnioskach, strona 220: „Systematycznie wzrasta skala stwierdzonych naruszeń przepisów dotyczących zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach, w których powinna zostać zawarta umowa o pracę (w 2012 r. zakwestionowano 16% kontrolowanych pod tym kątem umów, podczas gdy w 2011 r. – 13%, w 2010 r. – 10%, a w 2009 r. – 7%)”.

**Waga takiego kryterium (podkryterium) zależy od oceny zamawiającego.

 

Kancelaria Prezydenta RP – Dostawa materiałów informacyjno – promocyjnych

Kancelaria Prezydenta RP, Dostawa materiałów informacyjno promocyjnych

Przedmiot zamówienia: Wykonanie i sukcesywne dostarczanie do siedziby Kancelarii Prezydenta RP materiałów informacyjno – promocyjnych. Ogłoszenie numer 283058 – 2013 z dnia 18.07.2013.

W zamówieniu zastosowano klauzulę społeczną:

1. O zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie podmioty gospodarcze, w których ponad 50% pracowników stanowią osoby niepełnosprawne.

Komentarz:

Przedstawiony przykład pokazuje zastosowanie drugiej z klauzul społecznych wpisanych wprost do Prawa zamówień publicznych. Chodzi tu o zamówienie zastrzeżone na podstawie art. 22 p. 2 PZP. Artykuł ten umożliwia zastrzeżenie w ogłoszeniu o zamówieniu, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, u których ponad 50% zatrudnionych pracowników stanowią osoby niepełnosprawne w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub właściwych przepisów państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Przepis ten służy wspieraniu przedsiębiorstw, które zatrudniają osoby niepełnosprawne, a w szczególności spółdzielniom socjalnym i zakładom aktywizacji zawodowej.

Warto zaznaczyć, że jeżeli o udzielenie zamówienia ubiegają się konsorcja, to wszystkie podmioty wchodzące w ich skład powinny spełniać ww. Wymóg. Potwierdził to wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 30 października 2012 r. (sygn. akt: KIO 2249/12).

Dobre praktyki w zakresie stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień

Prezentujemy  pierwsze dobre praktyki w zakresie stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień pochodzące z polskich instytucji publicznych.

Jeżeli chcecie Państwo pochwalić się dobrymi praktykami w zakresie stosowania zrównoważonych zamówień publicznych prosimy o kontakt. Z radością będziemy promować pozytywne działania!

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej – Ochrona fizyczna osób i mienia

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ochrona fizyczna osób i mienia.

Przedmiot zamówienia: zapewnienie całodobowej ochrony fizycznej osób i mienia w obiektach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wraz z przyległymi do nich terenami. Znak sprawy: 5/BA/PN/2014, ogłoszenie o zamówieniu z dnia 14 marca 2014 r.

W zamówieniu zastosowano dwa rodzaje społecznie zrównoważonych zamówień publicznych:

1. Wymóg zatrudnienia co najmniej jednej osoby z katalogu osób, o których mowa w art. 29 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie umowy o pracę na cały okres realizacji przedmiotu zamówienia.

2. W kryteriach oceny ofert, oprócz kryterium ceny, zastosowano również kryterium doświadczenia i kryterium jakości rozumianej jako deklarację zatrudnienia określonej liczby pracowników na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Komentarz:

Przedstawione zamówienie jest bardzo pozytywnym przykładem stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych, gdyż nie tylko umożliwia wejście na rynek pracy osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym poprzez zastosowanie klauzuli społecznej (art. 29 ust 4 pkt 1 PZP), ale także dzięki preferencjom udzielonym za jakość wykonania usługi zachęca oferenta do zatrudniania pracowników na umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Dzięki temu zrywa z szeroko rozpowszechnioną i bardzo szkodliwą społecznie praktyką oparcia się wyłącznie o kryterium najniższej ceny.

Uwzględnianie ceny jako jedynego kryterium prowadzi bowiem do niekorzystnych społecznie zjawisk takich jak zatrudnianie pracowników ochrony na podstawie umów zlecenie. Takie osoby nie są chronione zapisami prawa pracy, co sprawia, że niejednokrotnie otrzymują wynagrodzenie znacznie poniżej płacy minimalnej.

Dzięki prezentowanej praktyce pracownicy mają stabilną sytuację zawodową i są chronieni zapisami prawa pracy. Co więcej, dzięki zapisowi, że pracownik musi być zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, nie jest możliwe stosowanie przez wykonawcę takich wybiegów jak zatrudnianie pracowników na etatach cząstkowych.