Zrównoważone zamówienia w Ustawie PZP – krok w dobrą stronę!

W ostatni piątek, 25 lipca, Sejm przyjął zmiany w Ustawie Prawo zamówień publicznych. Mogą one zwiększyć skalę stosowania zrównoważonych zamówień społecznych. Zachęcają bowiem do zatrudniania pracowników na etat i stosowania innych kryteriów oceny ofert niż cena.

Przykładowe klauzule społeczne do zastosowania przez zamawiających

Przedstawiamy zestawienie przykładowych wzorów zapisów dotyczących odpowiedzialnych społecznie zamówień publicznych do zastosowania przez instytucje realizujące zamówienia publiczne. Zostały one opracowane przez specjalistów z Centrum Zamówień Publicznych.

Promowanie stosowania podstawowych zasad prawa pracy w skali globalnej

Cel: pokazanie wrażliwości władzy publicznej na jakość zatrudnienia i podstawowe prawa pracy.

Przedmiot zamówienia: dostawa sprzętu IT. Termin realizacji: 6 miesięcy od dnia zawarcia umowy.

Narzędzie zamówieniowe pozwalające spełnić ww. potrzebę: opis przedmiotu zamówienia oraz istotne postanowienia umowy.

Element opisu przedmiotu zamówienia: Wykonawca zobowiązany jest w trakcie realizacji zamówienia zagwarantować przestrzeganie podstawowych standardów pracy Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) wynikających z Deklaracji MOP dotyczącej podstawowych zasad i praw pracy w odniesieniu do pracowników, którzy wytwarzają produkt będący przedmiotem zamówienia w łańcuchu dostaw. Wykonawca jest zobowiązany do przedłożenia wraz z ofertą pełnej informacji dotyczącej sposobu produkcji przedmiotu zamówienia, zawierającego w szczególności informację o łańcuchu dostaw, podmiotach tworzących łańcuch dostaw (w tym dane teleadresowe) z wykonawcą włącznie, oraz standardach pracy obowiązujących u tych podmiotów w zakresie danych wynikających z ww. Deklaracji MOP. Oferta, która będzie zawierała informacje sprzeczne z ww. Deklaracją MOP będzie podlegała odrzuceniu.

Element istotnych postanowień umowy: W celu weryfikacji wypełniania przez wykonawcę obowiązku zagwarantowania przestrzegania podstawowych standardów pracy Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) wynikających z Deklaracji MOP dotyczącej podstawowych zasad i praw pracy w odniesieniu do pracowników, którzy wytwarzają produkt, będący przedmiotem zamówienia w łańcuchu dostaw w trakcie realizacji zamówienia, wykonawca zobowiązany będzie do złożenia raportu z produkcji przedmiotu zamówienia i jego podzespołów w terminie dwóch miesięcy od dnia zawarcia umowy, który będzie zawierał informację opisujące łańcuch dostaw niezbędny do produkcji przedmiotu zamówienia, wszystkie podmioty tworzące ów łańcuch dostaw (w tym dane teleadresowe) oraz standardach pracy obowiązujących u tych podmiotów w zakresie danych wynikających z ww. Deklaracji MOP. Wykonawca jest zobowiązany udzielać zamawiającemu wszelkich informacji w powyższym zakresie, reagując na każde zapytanie ze strony zamawiającego niezwłocznie i udzielając wyczerpujących wyjaśnień.

W przypadku powzięcia wątpliwości przez zamawiającego co do zgodności działań wykonawcy z zobowiązaniami wynikającymi z niniejszej umowy, niezależnie od źródła pochodzenia tych wątpliwości, zamawiający poinformuje o tym wykonawcę niezwłocznie, a wykonawca zobowiązany będzie niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od otrzymania informacji od zamawiającego, złożyć pełne wyjaśnienia wraz z wszelkimi dostępnymi dowodami potwierdzającymi prawdziwość swoich wyjaśnień. Nieudzielenie wyjaśnień w terminie, jak też udzielenie niewystarczających lub niepopartych przekonującymi dowodami wyjaśnień skutkować może zastosowaniem przez zamawiającego kary umownej w wysokości 5% wartości przedmiotu zamówienia za takie zdarzenie, może także – niezależnie od prawa do naliczenia kary umownej – być podstawą do odstąpienia przez zamawiającego od umowy w terminie 14 dni od dnia doręczenia wykonawcy pierwszej informacji o wątpliwościach co do prawidłowej realizacji umowy. Zamawiający jest uprawniony do potrącenia kary umownej z wynagrodzenia należnego wykonawcy. Możliwe jest jednakże zastosowanie planu naprawczego, zamiast sankcji opisanych powyżej, w przypadku, w którym wykonawca, w sposób wiarygodny i w terminie wyznaczonym na udzielenie wyjaśnień, wykaże, że o nieprawidłowościach opisanych przez zamawiającego nie wiedział i wiedzieć nie mógł oraz przedstawi plan naprawczy i niezwłocznie przystąpi do jego realizacji, a także – nie później niż dwa tygodnie od dnia przedstawienia planu naprawczego – złoży raport z wdrożonych działań, który potwierdzi zgodność realizacji umowy z postanowieniami umowy.

Zmniejszenie liczby wypadków przy pracy

Cel: pokazanie wrażliwości władzy publicznej na problematykę wypadków przy pracy*.

Rodzaj przedmiotu zamówienia: roboty budowlane – zasadniczo realizacja niemal każdego większego przedsięwzięcia inwestycyjnego w budownictwie. Im więcej jest podwykonawców przy realizacji zamówienia, tym większa potrzeba właściwej organizacji i koordynacji robót budowlanych, i tym większa potrzeba większej dbałości zamawiającego o wysoki standard bhp.

Narzędzia zamówieniowe pozwalające spełnić ww. potrzebę: opis przedmiotu zamówienia, kryteria oceny ofert oraz istotne postanowienia umowy.

Element opisu przedmiotu zamówienia: Wykonawca jest zobowiązany realizować zamówienie z poszanowaniem zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Przed przystąpieniem do realizacji robót budowlanych wykonawca jest zobowiązany przedstawić zamawiającemu instrukcję bhp dla wskazanych przez zamawiającego stanowisk pracy, będących w ocenie zamawiającego szczególnie narażonymi na wypadki przy pracy. Zamawiający jest upoważniony do wnioskowania o wprowadzenie zmian do takiej instrukcji, a wykonawca jest zobowiązany takie zmiany wprowadzić.

Element kryterium oceny ofert: Wykonawca może przedstawić wraz z ofertą informację na temat dobrych praktyk z zakresu bhp, jakie będzie stosował przy realizacji zamówienia. W przypadku nieprzedstawienia takiej informacji, wykonawca nie otrzyma punktu w tym kryterium (lub podkryterium) oceny ofert. W przypadku przedstawienia informacji zawierającej dobre praktyki z zakresu bhp, które – w ocenie zamawiającego – mogą w istotny sposób przyczynić się do zwiększenia bhp przy realizacji zamówienia, wykonawca otrzyma 10 punktów w tym kryterium (lub podkryterium). W przypadku przedstawienia informacji zawierającej dobre praktyki z zakresu bhp, które – w ocenie zamawiającego – mogą przyczynić się do zwiększenia bhp przy realizacji zamówienia, jednak nie w sposób istotny, zamawiający przyzna 3 albo 7 punktów, zależnie od stopnia „istotności” tego przyczynienia się dla poprawy bhp**.

Element istotnych postanowień umowy: Wykonawca powinien w trakcie realizacji zamówienia/ przed przystąpieniem do realizacji … (szczególnie trudny obiekt np. mostowy, inna trudna z punktu bhp praca), zaprosić na plac budowy inspektorów pracy w celu przeprowadzenia szkolenia dla kadry kierowniczej, pracowników i ewentualnych podwykonawców. Wykonawca powinien realizować ewentualne zalecenia inspektorów pracy poprawiając jakość bhp na placu budowy. Niewykonanie powyższego obowiązku uznane zostanie za nienależyte wykonywanie zamówienia i zamawiający będzie uprawniony do zastosowania sankcji umownych przewidzianych za nienależyte wykonanie zamówienia. Zamawiający może upomnieć wykonawcę co do ww. obowiązku przed zastosowaniem sankcji, wyznaczając termin na wykonanie tego zobowiązania.

 

*Aktualnie dostępne dane nt. wypadków przy pracy można zaczerpnąć ze Sprawozdanie PIP za rok 2012, rozdział III Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Wynika z nich wciąż duża liczba wypadków przy pracy, w tym ze skutkiem śmiertelnym. Najwięcej wypadków przy pracy odnotowano przy realizacji robót budowlanych na stanowiskach robotników pomocniczych. W Sprawozdaniu stwierdza się: „(…) struktura przyczyn ustalonych w trakcie badania przez inspektorów pracy wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wskazuje, że zasadnicze obszary nieprawidłowości, to przede wszystkim: niewłaściwa ogólna organizacja pracy, niewłaściwe zabezpieczenie stanowisk pracy lub brak zabezpieczeń, dopuszczenie do pracy osób bez odpowiedniego przygotowania”  (s. 50). W zamówieniach publicznych należy dążyć do takiej organizacji pracy przy realizacji zamówienia, aby całkowicie wyeliminować ww. przyczyny wypadków przy pracy. Warto wspomnieć, że do wypadku przy pracy doszło w 2014 roku przy budowie stadionu miejskiego w Bielsku-Białej, wypadku śmiertelnego przy budowie dworca Fabrycznego w Łodzi, pamiętamy też o trzech śmiertelnych wypadkach przy budowie Stadionu Narodowego w Warszawie – to niektóre z inwestycji publicznych, przy których doszło do wypadków, pokazujące aktualność problemu w zamówieniach publicznych.
**Waga takiego kryterium (podkryterium) zależy od oceny zamawiającego. Punktacja jest przykładowa i może być dostosowywana do potrzeb konkretnego zamówienia, w tym można przewidzieć punktację w widełkach od-do.

 

Kancelaria Prezydenta RP – Dostawa materiałów informacyjno – promocyjnych

Kancelaria Prezydenta RP, Dostawa materiałów informacyjno promocyjnych

Przedmiot zamówienia: Wykonanie i sukcesywne dostarczanie do siedziby Kancelarii Prezydenta RP materiałów informacyjno – promocyjnych. Ogłoszenie numer 283058 – 2013 z dnia 18.07.2013.

W zamówieniu zastosowano klauzulę społeczną:

1. O zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie podmioty gospodarcze, w których ponad 50% pracowników stanowią osoby niepełnosprawne.

Komentarz:

Przedstawiony przykład pokazuje zastosowanie drugiej z klauzul społecznych wpisanych wprost do Prawa zamówień publicznych. Chodzi tu o zamówienie zastrzeżone na podstawie art. 22 p. 2 PZP. Artykuł ten umożliwia zastrzeżenie w ogłoszeniu o zamówieniu, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, u których ponad 50% zatrudnionych pracowników stanowią osoby niepełnosprawne w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub właściwych przepisów państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Przepis ten służy wspieraniu przedsiębiorstw, które zatrudniają osoby niepełnosprawne, a w szczególności spółdzielniom socjalnym i zakładom aktywizacji zawodowej.

Warto zaznaczyć, że jeżeli o udzielenie zamówienia ubiegają się konsorcja, to wszystkie podmioty wchodzące w ich skład powinny spełniać ww. Wymóg. Potwierdził to wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 30 października 2012 r. (sygn. akt: KIO 2249/12).

Dobre praktyki w zakresie stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień

Prezentujemy  pierwsze dobre praktyki w zakresie stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień pochodzące z polskich instytucji publicznych.

Jeżeli chcecie Państwo pochwalić się dobrymi praktykami w zakresie stosowania zrównoważonych zamówień publicznych prosimy o kontakt. Z radością będziemy promować pozytywne działania!

Rządowe Centrum Legislacji – Usługa utrzymania czystości

Rządowe Centrum Legislacji, Usługa utrzymania czystości

Przedmiot zamówienia: postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego prowadzone w trybie zapytania o cenę na „Usługę utrzymania czystości w siedzibie Rządowego Centrum Legislacji”, znak sprawy: RCL-27-183/13, ogłoszenie o udzieleniu zamówienia z dnia 1 lipca 2013 r. nr 252312.

W zamówieniu zastosowano dwa rodzaje społecznie zrównoważonych zamówień publicznych:

1. Wymóg aby wśród osób uczestniczących w wykonywaniu zamówienia zatrudniona była 1 osoba bezrobotna na podstawie skierowania z powiatowego urzędu pracy;

2. Wymóg aby wśród osób uczestniczących w wykonywaniu zamówienia zatrudniona była 1 osoba z niepełnosprawnością, o której mowa w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.) lub na podstawie właściwego dokumentu kierującego bezrobotnego do pracodawcy, wystawionego przez organ zajmujący się realizacją zadań z zakresu rynku pracy, określony w analogicznych przepisach państwa członkowskiego UE lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Komentarz:

Przedstawione powyżej zamówienie jest bardzo dobrym przykładem zastosowania klauzuli społecznej w zamówieniu na usługi. Odwołuje się wprost do ustawy Prawo zamówień publicznych, powołując się na art. 29 p. 4 ust 1. mówiący o możliwości wpisania do oferty wymogu zatrudnienia osób:

a) bezrobotnych lub młodocianych w celu przygotowania zawodowego, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

b) niepełnosprawnych, o których mowa w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

c) innych niż określone w lit. a lub b, o których mowa w przepisach o za-trudnieniu socjalnym– lub we właściwych przepisach państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Zaletą zastosowania klauzuli społecznej zapisanej wprost w ustawie jest eliminacja ewentualnych wątpliwości lub protestów wykonawców. Pozwala ona jednocześnie na wsparcie osób, które chcą wejść (lub powrócić) na rynek pracy. Dodatkowym plusem tego zamówienia jest to, że dotyczy realizacji usługi przez dłuższy okres czasu, a wspomniane osoby musza być zatrudnione przez cały okres jego trwania. Dzięki temu osoby te mogą zdobyć realne doświadczenie zawodowe, które pozwoli im swobodniej poruszać się na rynku pracy w przyszłości. Pozwala to uniknąć sytuacji gdy niepełnosprawny zatrudniany jest na krótko, tylko po to by wykonawca mógł spełnić wymogi opisane w zamówieniu. Osoba zatrudniona nie ma wówczas szans na potwierdzenie swoich umiejętności, a zwolnienie po krótkim czasie dodatkowo zniechęca do podejmowania dalszych działań w celu wejścia na rynek pracy.

W opisywanym zamówieniu uwzględniono również niezbędne zapisy dotyczące przedstawienia dowodów zatrudnienia w postaci kopii umowy o pracę z osobą bezrobotną i z niepełnosprawnością oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających niepełnosprawność osoby zatrudnionej w okresie realizacji przedmiotu umowy oraz zgłoszenia ofert pracy do powiatowego urzędu pracy i odpisu skierowania osób bezrobotnych przez powiatowy urząd pracy do pracodawcy.

Tego rodzaju zapis jest prosty do zastosowania, a daje ważne korzyści społeczne na lokalnym rynku pracy.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej – Ochrona fizyczna osób i mienia

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ochrona fizyczna osób i mienia.

Przedmiot zamówienia: zapewnienie całodobowej ochrony fizycznej osób i mienia w obiektach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wraz z przyległymi do nich terenami. Znak sprawy: 5/BA/PN/2014, ogłoszenie o zamówieniu z dnia 14 marca 2014 r.

W zamówieniu zastosowano dwa rodzaje społecznie zrównoważonych zamówień publicznych:

1. Wymóg zatrudnienia co najmniej jednej osoby z katalogu osób, o których mowa w art. 29 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie umowy o pracę na cały okres realizacji przedmiotu zamówienia.

2. W kryteriach oceny ofert, oprócz kryterium ceny, zastosowano również kryterium doświadczenia i kryterium jakości rozumianej jako deklarację zatrudnienia określonej liczby pracowników na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Komentarz:

Przedstawione zamówienie jest bardzo pozytywnym przykładem stosowania społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych, gdyż nie tylko umożliwia wejście na rynek pracy osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym poprzez zastosowanie klauzuli społecznej (art. 29 ust 4 pkt 1 PZP), ale także dzięki preferencjom udzielonym za jakość wykonania usługi zachęca oferenta do zatrudniania pracowników na umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Dzięki temu zrywa z szeroko rozpowszechnioną i bardzo szkodliwą społecznie praktyką oparcia się wyłącznie o kryterium najniższej ceny.

Uwzględnianie ceny jako jedynego kryterium prowadzi bowiem do niekorzystnych społecznie zjawisk takich jak zatrudnianie pracowników ochrony na podstawie umów zlecenie. Takie osoby nie są chronione zapisami prawa pracy, co sprawia, że niejednokrotnie otrzymują wynagrodzenie znacznie poniżej płacy minimalnej.

Dzięki prezentowanej praktyce pracownicy mają stabilną sytuację zawodową i są chronieni zapisami prawa pracy. Co więcej, dzięki zapisowi, że pracownik musi być zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, nie jest możliwe stosowanie przez wykonawcę takich wybiegów jak zatrudnianie pracowników na etatach cząstkowych.